رودان نيوز
  • کد خبر : 12815
  • تعداد نظرات : 0 نظر
  • تاریخ انتشار خبر : 15 نوامبر, 2013 - 02:27
  •   

    امكان شناخت خداوند(2)

    استاد مطهری، پس از نقل دیدگاه اهل حدیث و حنابله گفته است: «نظریه حنابله و اهل حدیث هنوز هم طرفدارانی دارد، و برخی از اعاظم محدثان شیعه در اعصار اخیر صریحاً اظهار می‎دارند كه حتی مسئله یگانگی خدا صد در صد یك مسأله آسمانی (تعبدی) است، و از نظر عقل بشر دلیل كافی ندارد، و […]

    استاد مطهری، پس از نقل دیدگاه اهل حدیث و حنابله گفته است:
    «نظریه حنابله و اهل حدیث هنوز هم طرفدارانی دارد، و برخی از اعاظم محدثان شیعه در اعصار اخیر صریحاً اظهار می‎دارند كه حتی مسئله یگانگی خدا صد در صد یك مسأله آسمانی (تعبدی) است، و از نظر عقل بشر دلیل كافی ندارد، و تنها باید از راه تعبد به گفته شارع ملتزم شویم كه خدا یكی است».[1]
    نقد
    اولاً: بر فرض این كه باید حقایق آسمانی را با ابزار و نیرویی آسمانی شناخت، این اصل با شناخت این حقایق توسط عقل منافات ندارد، زیرا عقل نیز عنصری آسمانی است، چنان كه در احادیث آمده است، عقل حجت باطنی خداوند بر بشر است، همان گونه كه پیامبران حجت‎های ظاهری پروردگار می‎باشند.[2]
    آری عقل نمی‎تواند همه حقایق دینی را بشناسد، اما بكلی نیز از شناخت حقایق دینی ناتوان نیست. امام علی ـ علیه السلام ـ در این باره عبارت روشنگری دارد. می‎فرماید:
    «لم یطلع العقول علی تحدید صفته، و لم یحجبها عن واجب معرفته؛[3] خردها را بر كُنه صفت خویش آگاه نساخت، و از شناخت واجب خود نیز محروم نكرد.»
    ثانیاً: با انكار معرفت عقلی و اعتبار آن، راه برای اثبات شریعت مسدود خواهد شد، در آن صورت قرآن و حدیثی در كار نخواهد بود تا با استناد به نصوص و ظواهر كتاب وسنت اصول و فروع دین را بشناسیم.
    ثالثاً: تفكر عقلی، در قرآن كریم مورد تشویق و تأكید واقع شده است. قرآن كسانی را كه از خرد خویش بهره نمی‎برند به عنوان بدترین جنبندگان معرفی كرده است:
    «إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِینَ لا یَعْقِلُونَ[4]؛ بدترین جنبده‎ها كسانی‎اند كه كر و گنگ‎اند و عقل ورزی نمی‎كنند.»
    در جای دیگر فرموده است:
    «وَ یَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِینَ لا یَعْقِلُونَ؛[5] كسانی كه عقل ورزی ندارند، مشمول رجس و پلیدی‎اند.»
    قرآن كریم خود در موارد بسیاری تفكر عقلی را به كار گرفته و به بحث و استدلال عقلی پرداخته است. چنان كه با دو استدلال عقلی، یگانگی خداوند را اثبات كرده و فرموده است:
    1. «لَوْ كانَ فِیهِما آلِهَهٌ إِلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتا»[6]
    2. «وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍَ»[7]
    و در رد پندار آنان كه برای خداوند قائل به فرزند شده‎اند فرموده است:
    «وَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ بَلْ لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ بَدِیعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما یَقُولُ لَهُ كُنْ فَیَكُونُ»[8].
    این دو آیه بیانگر دو برهان عقلی بر ابطال عقیده فرزند داشتن خداوند است، یكی مبتنی بر اصل توحید و تنزه خداوند از داشتن مثل و مانند است، و دیگری مبتنی بر تنزه خداوند از تغییر و تدریج است.[9]
    رابعا: در سنت پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ و هم در سخنان وسیره ائمه اهل بیت ـ علیهم السلام ـ بر اعتبار و سندیت عقل تأكید شده و عملاً مورد استفاده قرار گرفته است. با رجوع به نهج البلاغه، اصول كافی، توحید صدوق، احتجاج طبرسی و دیگر مجامع روایی شیعه، می‎توان این حقیقت را به روشنی دریافت. همان گونه كه پیش از این یادآور شدیم، در مكتب اهل بیت ـ علیهم السلام ـ عقل به عنوان حجت باطنی خداوند شناخته شده است. امام صادق ـ علیه السلام ـ عقل را راهنمای بشر در خداشناسی و معرفت اصول خوبی‎ها و بدی‎ها دانسته است.
    «فبالعقل عرف العباد خالقهم و انهم مخلوقون، و أنه المدبر لهم و انهم المدبرون… و عرفوا به الحسن من القبیح…»[10]
    امام علی ـ علیه السلام ـ یكی از اهداف بعثت پیامبران را بر انگیختن و بارور ساختن عقول بشر دانسته است.
    «لیثیروا لهم دفائن العقول»[11].
    خامساً: در قرآن كریم و احادیث اسلامی مجموعه‎ای از معارف بلند وجود دارد كه فراتر از درك حسی و معرفت‎های سطحی و عامیانه است، مانند این كه خداوند یكتای غالب است، اول و آخر، و ظاهر و باطن است، بر همه چیز احاطه دارد. وحدت او وحدت عددی نیست، با همه چیز همراه است، بدون این كه مقارنت زمانی و مكانی داشته باشد، بیرون از همه چیز است ولی نه به صورت انفصال و جدایی، همه چیز از او است. و بازگشت همه چیز به سوی او است. كلام او عین فعل اوست و…
    حال این پرسش مطرح می‎شود كه هدف از طرح این معارف در كتاب و سنت چه بوده است؟ آیا هدف این بوده كه یك سلسله درس‎ها برای تدبر و تفكر و فهم و الهام گیری القا كند و اندیشه‎ها را به شناوری در دریای بیكران معارف الهی هدایت نماید، با این كه هدف این بوده است كه یك سلسله مطالب حل ناشدنی و غیر قابل فهم به منظور وادار كردن اندیشه‎ها به تسلیم و سكوت و قبول كوركورانه عرضه بدارد؟!
    این معارف دستور العمل نیست تا گفته شود وظیفه ما عمل است و بس؛ اینها یك سلسله مسائل نظری است. اگر این مسائل برای عقل بشر قابل فهم و درك نیست، در طرح آنها چه سودی است؟ درست مثل این است كه آموزگاری بر سر كلاس اول ابتدایی مسائل مربوط به دوره دانشگاه را مطرح كند و از كودكان درخواست كند كه آنچه را من می‎گویم، گر چه شما نمی‎فهمید، ولی بپذیرید![12]
    بنابراین، هم خداوند شناخت پذیر است، و هم انسان می‎تواند از طریق عقل و تفكر عقلی در آیات آفاقی و انفسی، خدا را بشناسد. اگر چه،
    اولاً: شناخت انسان نسبت به ذات و صفات الهی محدود است، و فهم كنه ذات و صفات الهی خارج از توان عقل و خرد آدمی است (لم یطلع العقول علی تحدید صفته).
    ثانیاً: پیمودن این طریق چندان سهل و آسان نیست، و به یك سلسله مهارت‎ها و ورزیدگی‎های ذهنی و فكری نیاز دارد. اصولاً در این جا سخن درباره این نیست كه همه سطوح بحث‎های عقلی و فلسفی، در همه مسائل مربوط به الهیات برای همگان میسور است، قطعاً‌ چنین نیست، و در این باره محدودیت‎ها و شرایط و موانعی در كار است، بلكه سخن در این است كه فی الجمله این راه بر بشر گشوده است و پیوسته كسانی بوده و خواهند بود كه می‎توانند با بكارگیری درست عقل و تفكر عقلی مسائل مربوط به متافیزیك و الهیات را بررسی كنند.
    در پایان بار دیگر یادآور می‎شویم كه هدف، تنها دانستن شناخت خداوند از طریق و روش عقلی نیست، زیرا هم از راه شهود عرفانی می‎توان خدا را شناخت، و هم پس از اثبات وحی، از طریق وحی می‎توان مسائلی از جهان غیب را شناخت. ولی با این حال، هم معرفت شهودی و هم معرفت وحیانی، متكی به معرفت عقلی‎اند. انكار عقل و معرفت عقلی موجب بسته شدن راه عرفان و وحی نیز خواهد شد.


    [1] . استاد مطهری،‌اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 5، ص 11.
    [2] . اصول كافی، ج 1، كتاب عقل و جهل، حدیث 12.
    [3] . نهج البلاغه، خطبه 49.
    [4] . انفال/ 22.
    [5] . یونس/ 100.
    [6] . انبیاء/ 22.
    [7] . مؤمنون/ 91.
    [8] . بقره/ 116ـ117.
    [9] . ر.ك. المیزان، ج 11، ص 361.
    [10] . اصول كافی، ج 1، كتاب عقل و جهل،‌حدیث 35.
    [11] . نهج البلاغه، خطبه اول.
    [12] . استاد مطهری، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 5، ص 11ـ15. علی ربانی گلپایگانی – عقاید استدلالی


  • پربازدیدترین
  • پربحث ترین
  • آخرین عناوین

  • خانواده در فرهنگ اسلامی یک کشور کوچک محسوب می شود/ حقوق بشر آمریکایی دروغی بزرگ است
  • کنکور سراسری با حضور یکهزار و ۵۸۶ داوطلب از فردا در رودان آغاز می شود
  • منزل۱۷نیازمند کمیز رودان ایزوگام‌ و مرمت شد/ ۲۳خانه این روستا در لیست خدمت
  • نیروی دریایی سپاه تا هر جا که بتواند برای مردم خدمت گذار خواهد بود
  • قصه تکراری لیمو، غصه هرساله باغداران / کشاورزان و باغداران رودانی از افت قیمت و نبود صنایع تبدیلی گلایه دارند
  • واکسیناسیون و نجات جان ۲۵۰ هزار ایرانی در سال/ ۲ سال و نیم مبارزه همزمان با «کرونا» و «تحریم دارو و واکسن»
  • نهضت بسیج سازندگی در راه آبادانی روستاهای رودان/ جهادگران بسیجی به دنبال گره‌گشایی از مشکلات مردم
  • زنگ هشدار کاهش جمعیت به صدا در آمده است/ مردم به شایعات فضای مجازی دامن نزنند
  • دانش آموزان رودانی یک مقام نخست و دو عنوان برگزیده جشنواره نوجوان خوارزمی را از آن خود کردند
  • افزایش شمار تب کریمه کنگو در هرمزگان به ۶نفر
  • وضعیت کرونایی همه شهر‌های هرمزگان به جز جاسک آبی است
  • فوتبالیست رودانی به تیم ملی دعوت شد
  • پیگیری جهت جذب اعتبارات اولویت اول مدیران شهرستان باشد
  • حضور خدام امام رضا(ع) نسیم روح بخش رضوی را در شهرستان رودان طنین انداز کرد+تصوير
  • ۱۷تن انبه قاچاق در رودان کشف شد
  • امام بزرگوار روح جمهوری اسلامی است/ اعتقاد مردم و گرایش آنها به دین و انقلاب، امروز از اول انقلاب بیشتر است
  • جهاد با هدف برطرف کردن آسیب های آموزشی در دوران کرونایی/جهاد آموزشی آموزگاران رودانی در دوران کرونایی قابل تحسین است
  • همراهی و مشارکت دو هزار و 500جوان و نوجوان در فعالیت های جهادی و فرهنگی کانون علویون رودان
  • زمین لرزه ۴٫۵ ریشتری جناح هرمزگان را لرزاند
  • نقش اثرگذار مراکز مشاوره پلیس در ارتقاء سطح آگاهی عمومی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی
  • ۳۲۰ برنامه آموزشی با محوریت فرهنگ سازی و ارتقای مشارکت عمومی اجرا شد/۳۷ گونه زیستی در هرمزگان با خطر انقراض مواجه هستند
  • ۷۴متهم در اجرای طرح ارتقاء و امنیت اجتماعی در رودان شناسایی و دستگیر شدند
  • فیلم‌ کوتاه “مادر فرشته” در رودان اکران شد/رونمایی از تصویر دیجیتال شهیده آرزو باهو
  • اعطاء بیش از هزار و ۴۰۰دستگاه لوازم خانگی به سیل‌زدگان رودان توسط بنیاد علوی
  • یادواره شهدای روستای سکل رودان برگزار شد+عکس و فيلم
  • عطر شهید گمنام در رودان پیچید+عکس
  • شهدا ارزشمندترین سرمایه های نظام و انقلاب هستند/ روحیه جهادی عامل پیش برد کارهاست
  • قتل زن ۳۸ساله در رودان/ قاتل در کمتر از ۲۴ساعت دستگیر شد
  • همخوانی سرود “سلام فرمانده” در رودان| گزارش تصویری
  • شکار غیرمجاز قوچ وحشی در رودان/ صیاد متخلف دستگیر شد
  • گزارش تصویری| بازخوانی سرود سلام فرمانده توسط دهه نودی های رودانی
  • رزمایش بزرگ جهادگران فاطمی در رودان برگزار شد/ گروه‌های جهادی در عرصه‌های مختلف پیشرو بوده اند
  • دامداران رودانی ضدعفونی آبشخورها را جدی بگیرند/ مایه کوبی بیش از ۱۴۰هزار راس دام از سال گذشته تاکنون
  • اقدامات اساسی در حوزه آب بخش رودخانه رودان صورت می گیرد/ نقش موثر شوراها و پیگیری های مستمر آنان در رفع مشکلات حوزه آب
  • کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در رودان راه اندازی می شود
  • افتخارات نوجوان رودانی در سینمای کشور/ تمام تلاشم را برای شناساندن فرهنگ و رسوم شهرم واستانم می گذارم
  • «آزادی فلسطین»، در صدر توییتر جهان قرار گرفت
  • زنده نگه داشتن روز قدس یعنی بیداری ملت ها علیه اسرائیل غاصب/ جامعه باید قدردان زحمات و تلاش های مقام معلم باشد
  • شعار انقلاب حمایت از فلسطین و محو رژیم صهیونیستی/ روز قدس، روز اسلام است
  • ۲۵سری جهیزیه به نوعروسان رودانی اهداء شد
  • ترخیص خودروها و موتورسیکلت‌هاي توقيفي تا عید فطر در رودان ادامه دارد
  • اعلام حمایت از مردم مظلوم فلسطین، اعلام بیزاری از دشمنان اسلام است
  • جام رمضان رودان| چهره چهار تیم برتر مشخص شد
  • اتحاد مسلمانان در حمایت از مردم مظلوم فلسطین کابوسی برای رژیم صهیونسیتی/ اهانت به قرآن کریم اهانت به همه ادیان و کتب الهی است
  • هشتگ #علمداران_خلیج _فارس جزو برترین های توییتر فارسی شد
  • مصیب داوری چهره برگزیده سال هنر انقلاب در هرمزگان شد+ عکس
  • مرحله سی و دوم رزمایش مواسات و همدلی در رودان/ 4هزار بسته معیشتی بین نیازمندان شهرستان رودان توزیع شد
  • مادر شهید معظم «علی سرحدی» به فرزند شهیدش پیوست
  • رودانی ها بیش از 240هزار دوز واکسن کرونا دریافت کرده اند/ واکسینه شدن فقط 21درصد از گروه سنی 5 تا 12 ساله رودان علیه کرونا
  • حساب شهرداری رودان مسدود شد/بدهی ۸۵ میلیارد ریالی دردسرساز شد
  • قرارگاه جهادی برای ارائه خدمات یکپارچه به محرومین در رودان تشکیل می شود
  • جهاد تبیین خنثی کننده نقشه های شوم رسانه ای و اقتصادی دشمن است
  • سوت جام رمضان رودان به صدا درآمد
  • تدبر در آیات قرآن، لازمه بهره گیری حداکثری از برکات ماه رمضان است
  • کشف و معدوم سازی یک تن و 200کیلوگرم گوشت و مرغ فاسد در رودان
  • Untitled-1-Recovered123