رودان نيوز
  • کد خبر : 12797
  • تعداد نظرات : 0 نظر
  • تاریخ انتشار خبر : 15 نوامبر, 2013 - 02:06
  •   

    خداشناسی فطری(1)

    یكی از راه‎های خداشناسی كه پیوسته مورد توجه متفكران و دانشمندان بوده است، و هم پیامبران الهی به آن اهتمام نموده و از این طریق بشر را به دین و خداپرستی هدایت كرده‎اند، راه فطرت است.       تعریف فطرت فطرت در قرآن و روایات به معنی آفرینش بدیع و بی‎سابقه است. ابتكاری بودن […]

    یكی از راه‎های خداشناسی كه پیوسته مورد توجه متفكران و دانشمندان بوده است، و هم پیامبران الهی به آن اهتمام نموده و از این طریق بشر را به دین و خداپرستی هدایت كرده‎اند، راه فطرت است.

     

     

     

    تعریف فطرت
    فطرت در قرآن و روایات به معنی آفرینش بدیع و بی‎سابقه است. ابتكاری بودن آفرینش جهان به دو جهت است، یكی بدین جهت كه خداوند مواد اولیه جهان را خود آفریده و با تركیب آنها جهان را بوجود آورده است و دیگری از این جهت كه نقشه آفرینش را نیز خود طراحی كرده و از كسی الگو نگرفته است.
    فطرت در انسان نوعی هدایت تكوینی در قلمرو شناخت و احساس است. فطرت با غریزه، از این نظر كه هر دو، گونه‎ای از هدایت تكوینی‎اند، یكسان است، ولی تفاوت آن دو در این است كه فطرت مربوط به هدایت عقلانی، و غریزه مربوط به هدایت‎های غیر عقلانی است. لذا، فطرت از ویژگی‎های انسان به شمار می‎رود، ولی غریزه از ویژگی‎های حیات حیوانی است.
    ویژگی‎های فطرت
    فطریات انسان را می‎توان با ویژگی‎های ذیل باز شناخت:
    1. از آن جا كه آمیخته با آفرینش انسانند، در پیدایش خود معلول اسباب بیرونی نیستند، اگر چه اسباب بیرونی در شكوفایی و نارسائی آن مؤثرند.
    2. انسان به آنها علم حضوری دارد، اما می‎تواند به آنها علم حصولی نیز پیدا كند.
    3. با درك و معرفت عقلانی همراهند، یعنی در سطح حیات عقلانی انسان تبلور می‎یابند و ملاك انسانیت انسان به شمار می‎روند.
    4. معیار و ملاك تعالی انسان‎اند، لذا از نوعی قداست برخوردارند.
    5. كلیت و عمومیت دارند (همگانی‎اند).
    6. ثابت و پایدارند (همیشگی‎اند).
    برخی از ویژگی‎های یاد شده در غرایز نیز وجود دارند، مانند ویژگی‎های اول، دوم، پنجم و ششم، ولی دو ویژگی سوم و چهارم به فطرت اختصاص دارند.
    از ویژگی‎های یاد شده می‎توان فرق میان فطرت و عادت را نیز به دست آورد، زیرا عادت آفرینشی نیست، بلكه معمول اسباب و علل بیرونی است، و از طرفی عمومیت و ثبات نیز ندارد.[1]
    لازم به ذكر است كه این ویژگی‎ها از تحلیل فطرت به دست می‎آیند و در نتیجه، اموری ضروری و قطعی می‎باشند، یعنی با تعریفی كه از فطرت بیان گردید، نفی ویژگی‎های یاد شده مستلزم تناقض است. مانند این كه با فرض مربع بودن شكلی، تساوی اضلاع آن انكار شود، و یا با فرض آب بودن چیزی صفت مایع بودن از آن سلب گردد. این گونه محمولات را در اصطلاح حكمای اسلامی «محمولات عن صمیمه» می‎گویند، و كانت آنها را «قضایای تحلیلی» نامیده است.
    بنابراین، برای اثبات ویژگی‎های مزبور به برهان و دلیلی نیاز نداریم.
    فطرت در قلمرو شناخت و احساس
    همان گونه كه یادآور شدیم فطرت از ویژگی‎های حیات عقلانی انسان است و حیات انسان دو تجلی‎گاه دارد: یكی شناخت و دیگری احساس، و به عبارت دیگر، ادراك و گرایش، یعنی انسان در پرتو فطرت حقایقی را شهود می‎كند و به حقایقی نیز تمایل و گرایش دارد.
    الف: شناخت‎های فطری
    مقصود از فطریات ادراكی و معرفتی اموری است كه عقل انسان بصورت بدیهی و بدون نیاز به هیچ گونه تعلیم و تلقین آنها را می‎شناسد و می‎پذیرد و در اصطلاح منطق به بدیهیات عقلی موسوم و خود به دو گونه‎اند:
    1. بدیهیات عقل نظری، مانند حكم به امتناع تناقض و دور و حكم به این كه مقادیر مساوی با یك مقدار، با هم برابرند، و این كه كل از جزء خود بزرگتر است و نظایر آن.
    2. بدیهیات عقل عملی، مانند حكم به حسن عدل و راستگویی، و قبح ظلم و ستم و دروغگوئی و مانند آن.
    ابن سینا ادراكات فطری را با دو ویژگی توصیف نموده است:
    اول آنكه از نهاد انسان سرچشمه گرفته و برایند تعلیم و تلقین نیستند.
    دوم آنكه قطعی و غیرقابل تردیدند، چنان كه گفته است:
    معنای فطرت این است كه انسان فرض كند ناگهان بالغ و عاقل آفریده شده و تاكنون هیچ عقیده و رأیی از كسی نشنیده و با هیچ كس معاشرت نداشته است، و تنها محسوسات را مشاهده كرده و تصوراتی را در خیال خود فراهم آورده است، آن گاه مطلبی را بر ذهن خود عرضه كرده و آن را در معرض شك قرار دهد، پس اگر توانست در آن شك كند فطرت بر آن گواهی نمی‎دهد. و اگر نتوانست در آن شك كند، آن مقتضای فطرت اوست.[2]
    تمایلات فطری
    همان گونه كه قبلاً یادآور شدیم تمایلات فطری، عقلانی و قداست آمیزند، این نوع تمایلات را در روان شناسی تمایلات عالی می‎نامند كه در مقابل تمایلات شخصی مانند «خود دوستی» و تمایلات اجتماعی مانند قبیله گرائی، میهن دوستی، قرار می‎گیرد.
    تمایلات عالی از نظر روانشناسان چهار نوعند:
    1. حقیقت جوئی كه آن را حس كنجكاوی و راستی نیز می‎نامند، یعنی انسان فطرتاً حقیقت جوئی را می‎پسندد و به آن متمایل است.
    2. زیبائی دوستی، انسان فطرتاً‌ به حْسن و جمال تمایل دارد و عواطفش از ادراك هر چیز زیبا، تحریك می‎گردد، و در نتیجه او را انبساط خاطر و لذتی مخصوص دست می‎دهد، آثاری كه از حفریات و باستان شناسی به دست آمده می‎رساند كه زیبائی دوستی از زمان‎های ماقبل تاریخ نیز در بشر وجود داشته است.
    3. خیر طلبی و یا تمایل اخلاقی نیز از تمایلات فطری و عالی انسان است و از مهمترین وجود تمایز او از سایر حیوانات محسوب می‎شود.
    4. حس دینی: یعنی تمایل به حقیقتی ماوراء طبیعی و مقدس در نهاد انسانها وجود دارد، روانشناسان حس دینی را یكی از عناصر اولیه و ثابت روح انسانی دانسته و برای آن اصالتی همسان با حس زیبائی، نیكی و راستی قائلند.[3]
    فطرت و خداجوئی
    قبلاً یادآور شدیم كه حس كنجكاوی و راستی یكی از تمایلات فطری انسان است، و به خاطر همین هدایت فطری است كه می‎خواهد از رازها و علل پدیده‎ها آگاه شود، این میل فطری همان گونه كه او را به جستجو علت هر یك از پدیده‎ها بر می‎انگیزد، او را به جستجوی علت مجموعه پدیده‎های جهان كه آنها را مرتبط و به هم پیوسته می‎بیند نیز بر می‎انگیزاند.
    در این باره در درس چهارم توضیحاتی داده شده است.
    فطرت و خداگرائی
    گرایش فطری انسان به خدا را از دو راه می‎توان اثبات كرد، یكی اینكه خود به مطالعه در روان خویش و نیز عكس العمل‎های رفتاری و گفتاری دیگران بپردازیم و از این طریق وجود چنین گرایشی را بشناسیم. و دیگری این كه به آراء و نظریات دانشمندان بویژه روانشناسان مراجعه نمائیم، نخست به بررسی راه اول می‎پردازیم و آن را به دو بیان توضیح می‎دهیم:
    الف: عشق به كمال مطلق
    انسان در نهاد خود می‎یابد كه كمال را دوست دارد، و بلكه حد اعلای آن را می‎خواهد، و همین احساس را با مراجعه به رفتار و گفتار دیگران، در آنان نیز می‎یابد. (توجه داشته باشیم كه سخن در وصوص به كمال مطلق نیست، بلكه سخن در عشق به كمال مطلق است).
    اكنون می‎گوئیم وجود چنین احساسی در انسان دلیل بر واقعیت داشتن كمال مطلق است، و مقصود از خدا نیز چیزی جز كمال و جمال مطلق و لایتناهی نیست.
    نتیجه این دو مقدمه این است كه انسان فطرتاً به خدا عشق می‎ورزد، هر چند ممكن است در مقام عمل دچار انحراف گردد، و چیزی را كه واقعاً كمال مطلق نیست بجای آن بنهد و آن را معشوق خود برگزیند، چنان كه مثلاً احساس گرسنگی كودك به او الهام می‎كند كه خوردنی در عالم یافت می‎شود، ولی چه بسا در تشخیص آنچه واقعاً خوردنی است از غیر آن دچار اشتباه گردد، و مثلاً حشره‎ای را در دهان بگذارد.
    پرسش: به چه دلیل احساس و عشق به كمال مطلق مستلزم واقعیت داشتن آن است، آیا احتمال ندارد كه این احساس خطا و بی‎اساس باشد؟
    پاسخ: دلالت عشق به كمال مطلق را بر واقعی بودن آن از دو راه می‎توان بیان نمود:
    راه اول این كه تمایلات غریزی و فطری بدون آن كه هیچ واقعیتی در عالم خارج موجود باشد با نظم حاكم بر جهان سازگار نیست؛ زیرا مطالعه در غرایز موجود در انسان و حیوان نشان می‎دهد كه آنها به اموری واقعیت‎دار توجه و تعلق دارند، و اگر خطائی رخ می‎دهد، در تشخیص مصداق است، نه در اصل واقعیت.
    راه دوم این كه تحقق اموری كه واقعیت آنها متعلق به غیر است، بدون تحقق مضاف الیه و متعلق آنها، محال است،[4] مثلاً علم و آگاهی متعلق می‎خواهد فرض، علم بدون متعلق، امری ناممكن است، بنابراین اراده، مراد می‎خواهد، حب، محبوب می‎خواهد، عشق، معشوق می‎خواهد و…
    اگر امور یاد شده بصورت بالقوه موجود باشند، متعلق آنها نیز بالقوه خواهد بود، و اگر بصورت بالفعل موجود باشند، متعلق آنها نیز بالفعل می‎باشد، و چون فرض ما بر این است كه تمایل به كمال مطلق بصورت بالفعل موجود است، بنابراین كمال مطلق نیز بالفعل موجود خواهد بود.
    ب: امید به قدرتی برتر درلحظه‎های خطر
    انسان در لحظه‎های خطرناك و بحرانهای زندگی كه از همه اسباب و علل طبیعی قطع امید می‎كند، در نهاد خویش احساس می‎كند كه قدرتی فراتر از قدرتهای مادی وجود دارد و اگر اراده كند می‎تواند او را نجات دهد، بدین جهت امید به حیات در او قوت می‎گیرد و همچنان برای نجات خود می‎كوشد، و این خود گواه بر فطری بودن خداگرائی انسان است، لیكن سرگرمی‎های زندگی مادی موجب می‎شود كه او در شرایط معمولی از وجود آن قدرت برتر، غفلت ورزد. در حقیقت سرگرمی‎های زندگی به منزله گرد و غبارهایی است كه بر آئینه فطرت می‎نشیند و انسان نمی‎تواند چهره حقیقت را در آن بنگرد.


    [1] . ر.ك. استاد مطهری، فطرت، ص 32ـ34 و ص 69ـ73.
    [2] . النجاه، المنطق، ص 62.
    [3] . حس مذهبی یا بعد چهارم روح انسانی، ص 16ـ32.
    [4] .زیرا فرض این است كه ذات الاضافه است، یعنی تعلق به غیر در حقیقت آن نهفته اسلامی، در این صورت فرض واقعیت داشتن آن بدون وجود متعلق مستلزم تناقض می‎باشد.
    علی ربانی گلپایگانی – عقاید استدلالی

    اندیشه قم


  • پربازدیدترین
  • پربحث ترین
  • آخرین عناوین

  • کنکور سراسری با حضور یکهزار و ۵۸۶ داوطلب از فردا در رودان آغاز می شود
  • منزل۱۷نیازمند کمیز رودان ایزوگام‌ و مرمت شد/ ۲۳خانه این روستا در لیست خدمت
  • نیروی دریایی سپاه تا هر جا که بتواند برای مردم خدمت گذار خواهد بود
  • قصه تکراری لیمو، غصه هرساله باغداران / کشاورزان و باغداران رودانی از افت قیمت و نبود صنایع تبدیلی گلایه دارند
  • واکسیناسیون و نجات جان ۲۵۰ هزار ایرانی در سال/ ۲ سال و نیم مبارزه همزمان با «کرونا» و «تحریم دارو و واکسن»
  • نهضت بسیج سازندگی در راه آبادانی روستاهای رودان/ جهادگران بسیجی به دنبال گره‌گشایی از مشکلات مردم
  • زنگ هشدار کاهش جمعیت به صدا در آمده است/ مردم به شایعات فضای مجازی دامن نزنند
  • دانش آموزان رودانی یک مقام نخست و دو عنوان برگزیده جشنواره نوجوان خوارزمی را از آن خود کردند
  • افزایش شمار تب کریمه کنگو در هرمزگان به ۶نفر
  • وضعیت کرونایی همه شهر‌های هرمزگان به جز جاسک آبی است
  • فوتبالیست رودانی به تیم ملی دعوت شد
  • پیگیری جهت جذب اعتبارات اولویت اول مدیران شهرستان باشد
  • حضور خدام امام رضا(ع) نسیم روح بخش رضوی را در شهرستان رودان طنین انداز کرد+تصوير
  • ۱۷تن انبه قاچاق در رودان کشف شد
  • امام بزرگوار روح جمهوری اسلامی است/ اعتقاد مردم و گرایش آنها به دین و انقلاب، امروز از اول انقلاب بیشتر است
  • جهاد با هدف برطرف کردن آسیب های آموزشی در دوران کرونایی/جهاد آموزشی آموزگاران رودانی در دوران کرونایی قابل تحسین است
  • همراهی و مشارکت دو هزار و 500جوان و نوجوان در فعالیت های جهادی و فرهنگی کانون علویون رودان
  • زمین لرزه ۴٫۵ ریشتری جناح هرمزگان را لرزاند
  • نقش اثرگذار مراکز مشاوره پلیس در ارتقاء سطح آگاهی عمومی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی
  • ۳۲۰ برنامه آموزشی با محوریت فرهنگ سازی و ارتقای مشارکت عمومی اجرا شد/۳۷ گونه زیستی در هرمزگان با خطر انقراض مواجه هستند
  • ۷۴متهم در اجرای طرح ارتقاء و امنیت اجتماعی در رودان شناسایی و دستگیر شدند
  • فیلم‌ کوتاه “مادر فرشته” در رودان اکران شد/رونمایی از تصویر دیجیتال شهیده آرزو باهو
  • اعطاء بیش از هزار و ۴۰۰دستگاه لوازم خانگی به سیل‌زدگان رودان توسط بنیاد علوی
  • یادواره شهدای روستای سکل رودان برگزار شد+عکس و فيلم
  • عطر شهید گمنام در رودان پیچید+عکس
  • شهدا ارزشمندترین سرمایه های نظام و انقلاب هستند/ روحیه جهادی عامل پیش برد کارهاست
  • قتل زن ۳۸ساله در رودان/ قاتل در کمتر از ۲۴ساعت دستگیر شد
  • همخوانی سرود “سلام فرمانده” در رودان| گزارش تصویری
  • شکار غیرمجاز قوچ وحشی در رودان/ صیاد متخلف دستگیر شد
  • گزارش تصویری| بازخوانی سرود سلام فرمانده توسط دهه نودی های رودانی
  • رزمایش بزرگ جهادگران فاطمی در رودان برگزار شد/ گروه‌های جهادی در عرصه‌های مختلف پیشرو بوده اند
  • دامداران رودانی ضدعفونی آبشخورها را جدی بگیرند/ مایه کوبی بیش از ۱۴۰هزار راس دام از سال گذشته تاکنون
  • اقدامات اساسی در حوزه آب بخش رودخانه رودان صورت می گیرد/ نقش موثر شوراها و پیگیری های مستمر آنان در رفع مشکلات حوزه آب
  • کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در رودان راه اندازی می شود
  • افتخارات نوجوان رودانی در سینمای کشور/ تمام تلاشم را برای شناساندن فرهنگ و رسوم شهرم واستانم می گذارم
  • «آزادی فلسطین»، در صدر توییتر جهان قرار گرفت
  • زنده نگه داشتن روز قدس یعنی بیداری ملت ها علیه اسرائیل غاصب/ جامعه باید قدردان زحمات و تلاش های مقام معلم باشد
  • شعار انقلاب حمایت از فلسطین و محو رژیم صهیونیستی/ روز قدس، روز اسلام است
  • ۲۵سری جهیزیه به نوعروسان رودانی اهداء شد
  • ترخیص خودروها و موتورسیکلت‌هاي توقيفي تا عید فطر در رودان ادامه دارد
  • اعلام حمایت از مردم مظلوم فلسطین، اعلام بیزاری از دشمنان اسلام است
  • جام رمضان رودان| چهره چهار تیم برتر مشخص شد
  • اتحاد مسلمانان در حمایت از مردم مظلوم فلسطین کابوسی برای رژیم صهیونسیتی/ اهانت به قرآن کریم اهانت به همه ادیان و کتب الهی است
  • هشتگ #علمداران_خلیج _فارس جزو برترین های توییتر فارسی شد
  • مصیب داوری چهره برگزیده سال هنر انقلاب در هرمزگان شد+ عکس
  • مرحله سی و دوم رزمایش مواسات و همدلی در رودان/ 4هزار بسته معیشتی بین نیازمندان شهرستان رودان توزیع شد
  • مادر شهید معظم «علی سرحدی» به فرزند شهیدش پیوست
  • رودانی ها بیش از 240هزار دوز واکسن کرونا دریافت کرده اند/ واکسینه شدن فقط 21درصد از گروه سنی 5 تا 12 ساله رودان علیه کرونا
  • حساب شهرداری رودان مسدود شد/بدهی ۸۵ میلیارد ریالی دردسرساز شد
  • قرارگاه جهادی برای ارائه خدمات یکپارچه به محرومین در رودان تشکیل می شود
  • جهاد تبیین خنثی کننده نقشه های شوم رسانه ای و اقتصادی دشمن است
  • سوت جام رمضان رودان به صدا درآمد
  • تدبر در آیات قرآن، لازمه بهره گیری حداکثری از برکات ماه رمضان است
  • کشف و معدوم سازی یک تن و 200کیلوگرم گوشت و مرغ فاسد در رودان
  • استقرار بنادر در طول نوار سواحل متوازن باشد/ باید نهایت بهره را از حضور میهمانان جام جهانی قطر در جزایر قشم و کیش ببریم
  • Untitled-1-Recovered123